Italia

Cinecitta: de klank van de Italiaanse film

De entree van de legendarische filmstudio Cinecitta

Bij moderne Italiaanse cultuur denk je al gauw aan film en als je aan Italiaanse film denkt, schieten er gelijk een aantal namen door je hoofd: Luchino Visconti, Pier Paolo Pasolini, Federico Fellini, Marcello Mastroianni, Sophia Loren, Sergio Leone. Maar ook Ennio Morricone, misschien wel de grootste componist uit de geschiedenis van de cinema, Italiaans en niet-Italiaans. Maar hij was niet de enige.

Voor de werkelijk tienduizenden Italiaanse films, meer of minder succesvol, zijn soundtracks gemaakt en heel regelmatig was de soundtrack (veel) beter dan de film. Journalist Angelo van Schaik maakte een documentaire over de soundtracks van Italiaanse films uit de jaren ‘60 en ‘70. Hij ontmoet Alessandro Alessandroni, de ‘fluiter’ uit de spaghettiwesterns, Franco Micalizzi, de koning van de achtervolgingsscènes en hij brengt een bezoek aan de legendarische Cinecitta-filmstudio’s in Rome.

De klank van de Italiaanse film

Tijdens het maken van deze documentaire hield Angelo van Schaik ook een weblog bij, die je hieronder kunt lezen.

Cinecitta: de klank van de Italiaanse film
Zaterdag 10 april 20-22 uur Radio 6

Eindelijk Cinecittà!

Het heeft heel wat voeten in aarde gehad en heel wat telefoontjes gekost, maar afgelopen week mocht ik eindelijk opnames maken in Cinecittà, de grootste filmstudio’s van de wereld. Ja, de grootste. Wat in Hollywood verdeelt is over verschillende studio’s, MGM, Universal etc., bevindt zich hier in Rome allemaal op ruim 4o hectare, vroeger waren dat er zelfs 66. Catherine, van de internationale marketing afdeling, heeft een afspraak voor mij geregeld met Franco Mariotti, hoofd van de persafdeling van Cinecittà. Mariotti is behalve perschef, een wandelende film encyclopedie, die in 1954 zijn eerste stap binnen de poorten van het complex zette en een spraakwaterval. Wat een rondleiding van een uurtje had moeten zijn, duurde meer dan drie uur.

Peter van Wood overleden

In het Romeinse ziekenhuis Gemelli is vanochtend de Nederlandse zanger Peter van Wood overleden. Hij werd 83 jaar. Van Wood werd als Peter van Houten op 19 september 1927 in Den Haag geboren en verkaste na de Tweede Wereldoorlog naar Italië waar hij gitarist werd in het trio van de Napolitaanse bandleider Renato Carosone. In Italië was hij vooral bekend als astroloog.

De gevolgen van verzet tegen de maffia

Je bent 32 jaar en je weet dat je de rest van je leven moet delen met twee politieagenten.  Dat je de rest van je leven over je schouder moet kijken, want zelfs die politieagenten kunnen niet altijd je veiligheid garanderen. Een maand geleden nog worden er 23 kogels en dreigbrief op je werkplek gevonden. Wat heb je gedaan om dit te verdienen? Een toneelstuk schrijven waarin je de maffia op de hak neemt, waarin je hun rituelen ridiculiseert. Dat deed Giulio Cavalli.Ja, in Palermo weet je dat je dat soort dingen niet moet doen. Giulio woont en werkt in Lodi, 90 kilometer ten zuidoosten van Milaan…

Bij de ‘Harmonica Man’ thuis

Als ik het hek doorloop richting de voordeur van het enorme palazzo in de Romeinse wijk Balduina, komt er net een oudere, moeilijk lopende man met een hoed de deur uit. Ik kijk op en herken hem direct van de foto’s ‘Signor De Gemini!’. Verschrikt kijkt de ‘Harmonica Man’ op. Ik steek mijn hand uit: ‘Angelo van Schaik, Radio Olandese.’ ‘Ah, si. We hebben een afspraak om tien uur, maar het is pas vijf voor tien en dus gaan we eerst koffie drinken. Gaat u voor.’ De bar zit naast het hek. Na de koffie schuifelen we weer naar het palazzo, waar Franco De Gemini op de eerste verdieping zijn platenmaatschappij Beat Records bestiert. ‘Toch gek,’ zeg ik, ‘ben ik toch ruim 5 jaar lang naar het postkantoor hiernaast gegaan, en nooit geweten dat hier een platenmaatschappij zit.’ ‘Al ruim 40 jaar,’ hij doet de deur open en nodigt mij uit binnen te gaan. ‘Prego.’

Beat Records

De voortgang voor de documentaire over de soundtracks van de Italiaanse B-films is gestaag en in mijn research kwam ik het Beat Records label tegen. Een Romeins label dat al 40 jaar gespecialiseerd is in  filmmuziek. De kleine platenmaatschappij heeft een werkelijk enorme catalogus, duizenden titels, en wordt gerund door ‘Harmonica Man’ Franco de Gemini, die op 800 soundtracks mondharmonica heeft gespeeld. Uit hun website blijkt dat Beat Records zich op loop afstand van mijn huis bevindt. Nog een reden om een kijkje te gaan nemen. Maar eerst maar eens bellen. Zoon Daniele neemt de telefoon op en reageert wantrouwig als ik vertel wie ik ben en wat ik wil. Na enige aarzeling verbindt hij mij door met zijn vader, een zeer kranige tachtiger.

Er was eens de RCA…

In Cinecittà werden alle films gedraaid, maar in de RCA Studio’s werden de meeste soundtracks opgenomen. Alle grote componisten werkten er: Ennio Morricone, Riz Ortolani en Alessandro Alessandroni. De studio, met de legendarische studio A zo groot als een hangar en de enige plek in Italië waar je tegelijkertijd een orkest én een koor kon opnemen, staan op de Via Tiburtina, in de jaren vijftig de rand van de stad, en waren onderdeel van de Italiaanse afdeling van het Amerikaanse platenlabel RCA. RCA Italiana werd in 1951 opgericht als onderdeel van het Marshall plan en was voor 90% eigendom van de Amerikaanse moedermaatschappij en de resterende 10% kwam van de andere oever van de Tiber, uit het Vaticaan. 

Op bezoek bij de koning

Net als veel van zijn muziek is Franco Micalizzi een onstuimige man. Hij ontvangt me in zijn vrijstaande huis  aan de buitenrand van Rome.  Zijn bulderende stem is al van verre te horen, bijna zeventig maar nog vol energie. Hij gaat me voor naar zijn heiligste der heiligste: een volledig ingerichte studio onder zijn huis. ‘Hier heb ik de basis van de laatste platen opgenomen. Het orkest natuurlijk niet, daarvoor is het te klein.’ Met drie bij vier meter is de studio inderdaad niet zo groot, maar er is ruimte genoeg voor Micalizzi’s aanhoudende stroom creativiteit.

De meester van de achtervolgingsscène

Anderhalf jaar geleden zat ik in de auto en luisterde naar mijn favoriete radiostation, Radio Città Futura, en hoorde daar het staartje van een interview met een componist van filmmuziek. Hij had net een cd  uitgebracht waarop hij samenwerkt met jonge artiesten. Rappers en scratchers die hun bijdragen leveren aan de muziek die hij had geschreven voor Italiaanse politiefilms uit de jaren zeventig. Nieuwsgierig geworden zette ik de radio wat harder, maar, helaas, het gesprek was afgelopen en ging over in een geweldige funk track met een rapper. Ook kon ik de titel niet verstaan, een ongeduldige Romein maakte mij claxonnerend duidelijk dat het verkeerslicht groen was, en werd de naam van de componist ook niet meer genoemd. Eenmaal thuis belde ik het radiostation, ooit opgericht door de zoon van filmregisseur Roberto Rossellini, op en vroeg om wie het ging. ‘Franco Micalizzi’, was het antwoord, ‘en het album heet Cult & Colt Cinema 70‘.

Italië’s filmstad

Het zijn de grootste filmstudio’s van Europa en vormen het hart van de Italiaanse cinema: Cinecittà (Italiaans voor: Filmstad). Gebouwd in de jaren dertig in opdracht van Mussolini om propaganda films te produceren, groeit het studiocomplex in de jaren ‘50 uit tot het centrum van de Italiaanse film. Maar er worden ook veel Amerikaanse films gemaakt, zoals Ben Hur en Roman Holiday. Maar ook nu nog zijn de studio’s in trek , zowel voor binnen- als buitenlandse films, Martin Scorsese nam er zijn Gangs of New York op, als voor televisie producties, het Italiaanse Big Brother huis staat in Cinecittà. Ook zijn er grote geluidsstudio’s waar een gedeelte van de beroemdste Italiaanse soundtracks werd opgenomen.